Προπτυχιακές Σπουδές

Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Πολυτεχνείου Κρήτης

Ιστορία και Θεωρία της Αρχιτεκτονικής 2

Διδακτικές Μονάδες: 4

Έτος - Εξάμηνο 1° Έτος - 2° Εξάμηνο
ΚατηγορίαΥποχρεωτικό
Τομέας Τομέας Ιστορίας και Θεωρίας της Αρχιτεκτονικής και των Εικαστικών Τεχνών
Προαπαιτούμενα
Είδος ΔιδασκαλίαςΔιαλέξεις και εργασία
Διδάσκοντες:
Συντονιστής:
Α. Κωτσάκη
Α. Κωτσάκη
Γλώσσα διδασκαλίαςΕλληνική

Αντικείμενο Μαθήματος - Εκπαιδευτικός Στόχος:

ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ – Θεοκρατικός Χώρος vs  ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΙΑΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ – Ανθρωποκεντρικός Χώρος

Στόχος του μαθήματος είναι η κατανόηση για κάθε μία απο τις δύο ιστορικές περιόδους (Μεσαιωνικοί και Αναγεννησιακοί χρόνοι) που εξετάζονται των συνθηκών μέσα στις οποίες παρήχθη το αρχιτεκτονικό έργο καθώς και οι απαντήσεις που έδωσαν τα υπό εξέταση κτίσματα και πόλεις σε μείζονα αρχιτεκτονικά και πολεοδομικά θέματα. Κάθε μάθημα έχει ως άξονα μια θεωρητική έννοια η οποία προσεγγίζεται μέσα από την αντίστοιχη αρχιτεκτονική των υπό εξέτασιν περιόδων. Η χρήση των αντιθετικών ζευγών ως μεθοδολογική προσέγγιση με κυρίαρχη αυτή του διπόλου Θεοκρατικός – Ανθρωποκεντρικός Χώρος χρησιμοποιείται για την καλύτερη κατανόηση της αρχιτεκτονικής και της πόλης κάθε περιόδου ενώ εισάγει τους φοιτητές/τριες σε μιά συνθετότερη αρχιτεκτονική θεώρηση των εποχών.
Αναλύεται ο διάλογος της εξουσίας - θρησκευτικής και πολιτικής - με την αρχιτεκτονική, η επιρροή των γεωμορφολογικών δεδομένων και της χρήσης των υλικών καθώς και η συμβολική διάσταση των κτηρίων. Διαλέξεις ex cathedra και εργασία.

Περιεχόμενο μαθήματος:

Α’ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ – Θεοκρατικός Χώρος    

ΜΑΘΗΜΑ 1ο     Εισαγωγή: Χριστιανισμός και Θεοκρατικός Χώρος.

                          Ο κοσμολογικός συμβολισμός στην βυζαντινή αρχιτεκτονική.

ΜΑΘΗΜΑ 2ο  Από τον κλασσικό στον βυζαντινό κόσμο -  Η Παλαιοχριστιανική εποχή

ΜΑΘΗΜΑ 3ο    Η εκκλησιαστική αρχιτεκτονική στην Ελλάδα

ΜΑΘΗΜΑ 4ο    Ο δυτικός μεσαίωνας και η έκφραση του αναλυτικού πνεύματος της Δύσης

ΜΑΘΗΜΑ 5ο    α. Η Αγία Σοφία της Κωνσταντινούπολης και η έκφραση του Yψηλού

                            β. Τα ελληνικά μοναστήρια ως αρχιτεκτονικές συνθέσεις  και η έκφραση του   Γραφικού.

ΜΑΘΗΜΑ 6ο    Η βυζαντινή πόλη.

 

B’ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΙΑΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ – Ανθρωποκεντρικός Χώρος              

ΜΑΘΗΜΑ 7ο    Εισαγωγή: Ουμανισμός και Ανθρωποκεντρικός  χώρος - Πρώιμη αναγέννηση

ΜΑΘΗΜΑ 8ο    Ώριμη Αναγέννηση

ΜΑΘΗΜΑ  9ο   Μανιερισμός – Υπονόμευση του αρχιτεκτονικού λεξιλογίου

ΜΑΘΗΜΑ 10ο  O Andrea Palladio και τα σπέρματα του μοντέρνου

ΜΑΘΗΜΑ 11ο  Η Κρητική Αναγέννηση – Μητρόπολη και Περιφέρεια 

ΜΑΘΗΜΑ 12ο  Μπαρόκ - Aρχιτεκτονική & τέχνη στην υπηρεσία της θρησκευτικής εξουσίας                   

ΜΑΘΗΜΑ 13ο  Μπαρόκ - Aρχιτεκτονική & τέχνη στην υπηρεσία της κοσμικής εξουσίας 

ΕΡΓΑΣΙΑ - Εργασία με έμφαση σε θέματα ιστορικής μεθόδου.

Οι ατομικές εργασίες των φοιτητών έχουν ως σκοπό την διαγώνια ανάγνωση και ερμηνεία της αρχιτεκτονικής των πιο πάνω ιστορικών περιόδων μέσα από την αναζήτηση των απαντήσεων που έδωσαν θεμελιώδεις αρχιτεκτονικοί τύποι κτηρίων και συνόλων σε μείζονα αρχιτεκτονικά ζητήματα.

1. Η κατοικία .  Οι φοιτητές/τριες που θα επιλέξουν να ασχοληθούν με το θέμα ΚΑΤΟΙΚΙΑ θα επιλέξουν δύο κατοικίες από διαφορετικές ιστορικές περιόδους η κάθε μια και θα προσπαθήσουν να απαντήσουν στα εξής ερωτήματα:  - Ποια η λειτουργική, τυπολογική,  μορφολογική και κατασκευαστική σχέση μεταξύ τους; Πως εκφράζουν την πολιτισμική, οικονομική και κοινωνική διαφορά των κατοίκων τους; Πως εκφράζεται η έννοια της κλίμακας; Ποια σχέση αναπτύσσουν με τα δημόσια κτήρια-μνημεία; Ποια σχέση αναπτύσσουν με τον ελεύθερο δημόσιο χώρο; Ποια σχέση αναπτύσσουν με την πόλη; Διατύπωση συμπερασμάτων

2. Οι ναοί . Οι φοιτητές/τριες που θα επιλέξουν να ασχοληθούν με το θέμα ΝΑΟΙ θα επιλέξουν δύο ναούς από διαφορετικές ιστορικές περιόδους στους οποίους όμως παρατηρούνται εκλεκτικές συγγένειες και θα προσπαθήσουν να απαντήσουν στα εξής ερωτήματα:  - Ποια η λειτουργική, τυπολογική,  μορφολογική και κατασκευαστική σχέση μεταξύ τους; Πως εκφράζουν την σχέση τους με το Θείο και την εξουσία; Εκφράζεται ή όχι η έννοια της κλίμακας; Αν ναι, πως; Επιχειρείστε την ερμηνεία της. Ποια σχέση αναπτύσσουν με τα άλλα δημόσια κτήρια-μνημεία και πως συμμετέχουν στην συγκρότηση του δημοσίου χώρου; Ποια σχέση αναπτύσσουν με τον ελεύθερο δημόσιο χώρο; Ποια σχέση αναπτύσσουν με την πόλη και το τοπίο; Διατύπωση συμπερασμάτων

3. Η συγκρότηση του ελεύθερου δημοσίου χώρου

Οι φοιτητές/τριες που θα επιλέξουν να ασχοληθούν με το θέμα ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΧΩΡΟΥ θα επιλέξουν δύο περιπτώσεις από διαφορετικές ιστορικές περιόδους στις οποίες όμως παρατηρούνται εκλεκτικές συγγένειες και θα προσπαθήσουν να απαντήσουν στα εξής ερωτήματα:  - Ποια η λειτουργική, τυπολογική,  και μορφολογική σχέση μεταξύ τους; Πως εκφράζουν τις αντίστοιχες  κοινωνικοπολιτικές και οικονομικές δομές; Πως εκφράζουν την σχέση τους με το Θείο και την κάθε μορφής εξουσία; Εκφράζεται ή όχι η έννοια της κλίμακας; Αν ναι, πως; Επιχειρείστε την ερμηνεία της. Ποια σχέση αναπτύσσουν με τα δημόσια κτήρια-μνημεία; Ποια σχέση αναπτύσσουν με τις κατοικίες; Ποια σχέση αναπτύσσουν με την πόλη και το τοπίο; Διατύπωση συμπερασμάτων

Στόχος της εργασίας είναι:

Α. η κατανόηση της σημασίας της μεθόδου στην ιστορική έρευνα Β.  η ανάπτυξη της ικανότητας των φοιτητών- τριών να συντάξουν μια εργασία τηρώντας τις προδιαγραφές (μεθοδολογικές και τυπικές) μιας επιστημονικής έρευνας (paper) .

Η δομή της  εργασίας θα συγκροτηθεί ακολουθώντας τον οδηγό σύνταξης ερευνητικών εργασιών που διανέμεται.

Μαθησιακός στόχος εργασίας   Ανάπτυξη της ικανότητας των φοιτητών: Α.  για περιγραφή αρχιτεκτονικών έργων με χρήση της ορθής ορολογίας και έκφρασης. Β. για σύνταξη μια ερευνητικής εργασίας (2000 λέξεων) με προδιαγραφές επιστημονικής ανακοίνωσης (paper). Γ.  για διατύπωση ενός θεωρητικού ερευνητικού ερωτήματος ύστερα από τη συλλογή και διαχείριση ερευνητικού υλικού προερχόμενου από πραγματολογικά στοιχεία

 

Εκπαιδευτικό ΥλικόΠροβολές pp και VIDEO, Σελίδες μαθήματος (για κάθε μαθημα αναρτάται στο eclass σελίδα με περίληψη του μαθήματος και αναφορά στα βασικά του σημεία καθώς και συγκεριμένη βιβλιογραφία με αναφορά σελίδων που αναφέρονται στο περιεχόμενο εκάστου μαθήματος),  Σημειώσεις της διδάσκουσας στο eclass συνοδευόμενες απο εικονογραφικό υλικό, Συμπληρωματικά Κείμενα και Άρθρα αναρτημένα στο eclass. Διαλέξεις από προσκεκλημένους ομιλητές.
Προτεινόμενα Συγγράμματα και βιβλιογραφία Α’ ΕΝΟΤΗΤΑ Μεσαιωνικός κόσμος Ι Θεοκρατικός χώρος
Α. Γενικά περί Βυζαντίου (τίτλοι στη βιβλιοθηκη TUC)
-    Mango, Cyril A., Βυζάντιο: Η αυτοκρατορία της Νέας Ρώμης, Αθήνα: Μορφωτικό ΄Ιδρυμα Εθνικής Τραπέζης, 1990   DF521.M3 2002 c.2
-    Γλυκάτζη – Αρβελέρ  Ελένη, Η πολιτική ιδεολογία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, εκδ. Ψυχογιός, Αθηνα 2007    JC93.G56 1992 
-    Γιωτοπούλου – Σισιλιάνου Έλλη, Η διδασκαλία της Ιστορίας, κεφ. Μεσαιωνικός κόσμος, σελ. 154  (αναρτημένο στο eclass)
-    Baynes, Norman H., Βυζάντιο: Εισαγωγή στον Βυζαντινό Πολιτισμό,
Αθήναι : Παπαδήμα, 1983.   DF521 .B2816 1983
-    Kazhdan, A. P., Αλλαγές στον Βυζαντινό πολιτισμό κατα τον 11ο και τον 12ο αιώνα,  Αθήνα: Μ.Ι.Ε.Τ., 1997, 2004    DF601.K39 1997
-    Hans - Georg Beck, Η βυζαντινή χιλιετία, Αθήνα: Μ.Ι.Ε.Τ., 1992, 2000     DF552.B4 2005 
-    Browning, Robert, Η βυζαντινή Αυτοκρατορία, Αθήνα : Παπαδήμας, 1992.
  DF531 .B716 1992
Β. Βυζαντινή αρχιτεκτονική και τέχνη (τίτλοι στη βιβλιοθηκη TUC)
-    Krautheimer Richard, Παλαιοχριστιανική και Βυζαντινή Αρχιτεκτονική, ΜΙΕΤ, Αθήνα 1991   NA360 .K716 1991
-    Πάλλας Δημήτριος, Αποφόρητα, Ποταμός, Αθήνα 2007 ΝΑ5593.Ρ34 2007
-    Μπούρας Χαράλαμπος ,  Βυζαντινή και Μεταβυζαντινή αρχιτεκτονική στην Ελλάδα,  Αθήνα: Μέλισσα, c 2001   NA5593.B68 2001
-    Mπούρας Χαράλαμπος, Μαθήματα Ιστορίας της Αρχιτεκτονικής, Εκδόσεις  Συμμετρία, τ. Α, Αθήνα 1999
-    Μπούρας Χαράλαμπος, Μαθήματα Ιστορίας της Αρχιτεκτονικής, Εκδοτικός Οίκος Μέλισσα, τ. Β, Αθήνα 1999
-    Μπούρας, Χαράλαμπος Θ., Η ελλαδική ναοδομία: κατά τον 12ο αιώνα, Αθήνα: Εμπορική Τράπεζα της Ελλάδας, 2002    NA5593.B68B6 2002
-    Μιχελής Παν., Αισθητική Θεώρηση της Βυζαντινής Τέχνης, Αθήνα 1990,  Ν6250.Μ53 2006
-    Μιχελής Παν., Αισθητικά Θεωρήματα, Tόμος Δεύτερος, «Αισθητική της Βυζαντινής Τέχνης», Αθήνα 1990, σελ.3-89 και  225-243
-    Μιχελής Παν., Αισθητικά Θεωρήματα, Tόμος Tρίτος, «Αισθητική της Βυζαντινής Tέχνης» , Αθήνα 1990, σελ.125-157   N69.G73 M53 1979  τ.2
-    Προκοπίου Γεώργιος, O κοσμολογικός συμβολισμός στην Αρχιτεκτονική του Βυζαντινού Ναού, εκδ. Πύρινος Κόσμος, Αθήνα 1980  ΝΑ4829.Β9Ρ76
-    Χατζηδάκης Μανώλης, Βυζαντινό Μουσείο, Αθήνα 1994 ,   N6250.CH38 1994
-    Kitzinger, Ernst, Η βυζαντινή τέχνη εν τω γενάσθαι τα κύρια τεχνοτροπικά ρεύματα στην περιοχή της Μεσογείου, 3ος – 7ος αιώνας, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, c2004   N6250.K58 2004
-    Γιαννακόπουλος, Κωνσταντίνος Ι.,  Βυζαντινή Ανατολή και Λατινική Δύση: δύο κόσμοι της χριστιανοσύνης στο μεσαίωνα και στην αναγέννηση: μελέτες στην εκκλησιαστική και πολιτιστική ιστορία, Αθήνα, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 1966   BX303 .G52 1966
-    Δεληγιάννη-Δωρή, Ελένη, Επιβίωση της βυζαντινής και νέες μορφές της μεταβυζαντινής τέχνης, Αθήνα: ΄Ιδρυμα Γουλανδρή Χόρν, 1993  NA370.D4 1993
-    Sir Banister Fletcher, Α history of architecture, Oxford :, Boston :Architectural Press, 1996
-    Ποταμιάνος, Ιάκωβος, Το φως στη βυζαντινή εκκλησία,  Θεσσαλονίκη: University Studio Press, 2000 NA4605.P36 2000
Γ. Προτεινόμενη βιβλιογραφία (τίτλοι εκτός βιβλιοθήκης TUC)
-    Curcic Slobodan, Χατζητρύφωνος Ευαγγελία, Κοσμική  μεσαιωνική αρχιτεκτονική στα Βαλκάνια 1300-1500 και η διατήρησή της, Αίμος: Εταιρεία για τη μελέτη της μεσαιωνικής  αρχιτεκτονικής των Βαλκανίων και της διατήρησής της, Θεσσαλονίκη, 1997
-    Lemerle Paul, O πρώτος βυζαντινός ουμανισμός, Αθήνα 1985.
-    Runciman Steven, Μυστράς –Βυζαντινή πρωτεύουσα της Πελοποννήσου, εκδ. Καρδαμίτσα, Αθήνα, 2003
-    ΕΜΠ - Σπουδαστήριο Ιστορίας της Αρχιτεκτονικής, Εκκλησίες στην Ελλάδα μετά την Αλωση1453-1870, Τόμοι 7.
-    Κιουσοπούλου Αντ., «Αόρατες» βυζαντινές πόλεις στον ελλαδικό χώρο (13ος-15ος αιώνας), Αθήνα, εκδ. Πόλις, 2013.
-    Κιουσοπούλου Αντ., Βασιλεύς ή Οικονόμος. Πολιτική Εξουσία και Ιδεολογία πριν την Άλωση, Αθήνα, εκδ. Πόλις, 2007
-    Σαρηγιάννης Γεώργιος, Η βυζαντινή πόλη. Πόλη και πολεοδομία στο Βυζάντιο, κεφάλαιο στο  Λουγγής Τηλεμαχος, Κίσλιντζερ  Έβαλντ, Βυζάντιο Ιστορία και Πολιτισμός – Τομος Β, εκδ. Ηρόδοτος, Αθήνα 2015
Β’ ΕΝΟΤΗΤΑ Αναγεννησιακός  κόσμος Ι Ανθρωποκρατικός χώρος
Προτεινόμενη γενική βιβλιογραφία:
-    N. Pevsner, An outline of European Architecture, Penguin books,
-    J. Summerson, The classical language of the Architecture, London 1963.
-    Batista, Leon, Alberti, On the art of building in ten books / Leon Battista Alberti ; translated by Joseph Rykwert, Neil Leach, and Robert Tavernor, Cambridge, MA :MIT Press, 1988,
-    R.Wittkower, Art and Architecture in Italy 1600-1750, Penguin Books, γ΄εκδ.,1973.
-    L.Benevolo, Η ιστορικότητα του αρχιτεκτονικού έργου, εκδ. Λιβάνη, Αθήνα, χ.χ.
-     L. Benevolo, History of modern architecture, 1984
-    R. Wittkower, Architectural principles in the Age of Humanism, Academy Editions 1988.
-    Γιάκομπ Μπούρκαχτ,  Ο πολιτισμός της Αναγέννησης στην Ιταλία, εκδ. Νεφέλη, Αθήνα 1997.
-    Π. Λέφας (επιμ.), Βιτρουβίου, Περί Αρχιτεκτονικής, Βιβλία Ι-Χ, εκδ. Πλέθρον, Αθήνα 1998,
-    Αρχιτεκτονική θεωρία από την Αναγέννηση μέχρι σήμερα, Taschen 2005.
-    D.Watkin, Ιστορία της Δυτικής Αρχιτεκτονικής, εκδ.ΜΙΕΤ, Αθήνα 2009.
-    James Acherman, Palladio – Architect and society, Penguιn books, 1974
-    Colin Rowe, Italian Architecture of the 16th Century, Princeton Architectural Press, USA 2002
-    Siegfried Giedion, Space, Time and Architecture, Harvard Un. Press,  1977
-    Sir Banister Fletcher, Α history of architecture, Oxford :, Boston :Architectural Press, 1996

Τρόπος αξιολόγησης φοιτητού - Εξέταση

Οι φοιτητές αξιολογούνται:

Συμμετοχή στο μάθημα 20%

Προφορική εξέταση 40%

Εργασία 40%

© Πολυτεχνείο Κρήτης 2016